Die plattdeutsche Kolumne von Uli Gröhn: Phänomenen in´n Harvst

Dat de Harvst dor un ok al meist vörbi is, dat hebbt wi all markt. Is köller worrn, de Luft is klammer, de Daag warrt körter. De Blääd warrt bunter un fallt rünner.

Un so wieder un so wieder. Kennt wi ja allns.

– De Daag warrt körter? Ja, warrt se. Wiel uns´ Eerd anners to de Sünn steiht un dreiht. Man, de Daag warrt ok ut en annern Grund körter:

Stellt ju mal en Ieskunstlööper orrer en Ieskunstlööperin vör: De dreiht ja denn ok Pirouetten, wenn se op dat Ies an´t Danzen sünd. Un de Trick, wenn se sik anfangt to dreihen, is so: Se nemmt de Arms wiet na buten. Und denn nemmt se bi dat Dreihen de Arms sachts na binnen. So dreiht se sik duller un duller. Dat is  dat physikalisch Prinzip vun den „Drehimpulserhaltungssatz”.  –  Un de speelt en Rull in den Harvst: De Bööm vun de Noord-Haalvkugel hebbt ja Loof dragen. Millionen vun Tunnen Loov. Laat mal seggen, 5 bet 15 Meter över Null-Null orrer över den Eerd-Bodden. Un all dat Loof is nu dal fullen. Millionen vun Tunnen Loof. AN den Eerd-Bodden. [Denk an de Ieskunstlööper!] Un nu kümmt de Effekt vun den „Drehimpulserhaltungssatz”: De Eerd dreiht sik gauer [schneller]. As son´n Ieskunstlööpersch. An een Dag 0,001 Sekund: Een dusend`l Sekund. Gauer.

Dat is nich veel. – Wenn ik ehrlich bün, mutt ik seggen, bet hüüt heff ik noch nix dorvun markt.

Wat kannst denn överhööft maken in 0,001 Sekund? De Nees utsnuven, wiel du grad mal verköölt büst? Dorvör bruuk ik mehr as 0,001 Sekund.

Mientwegen. De Daag warrt körter. Dorför warrt de Avende länger. An´t Kaminfüer sitten, Tee  drinken, mit de Familie orrer Frünn snacken. – Dat dörf denn geern länger as ´n Stunn duern.

Man, kiekst mal in´n Gorrn un sühst welk vun de lütten Deerten, de af un an ünnen op de Eerd rümkruupt, kannst mitünner dit Phänomen sehen: Amseln, Katteeker, Swienegel sünd bannig an´t torkeln un swanken. Wat hett dat op sik? Mag ween, dat se vun Fall-Aavt [Fall-Obst] freten hebbt. Wenn dat Fall-Aavt lang noog op de Eerd legen hett, fangt dat an to gären. Un denn suert sik Alkohol rut. De Deerten kriegt ´n lütten Swips!

Un wenn wi an dat Kaminfüer mehr un mehr lacht, denn hebbt wi villicht nich Tee, sünnern Tee-Punsch hat. Man goot, dat wi dörför nich op de Eerd krupen mööt un Fall-Aavt eten.

Ik wünsch ju sinnige Harvst-Avende!

Süh, dat weer dat för düsse Week. Hool de Ohren stief un de Ogen apen!